KPSS'de bu ünite
| Kademe | Soru | Soru gelen sınav |
|---|---|---|
| Lisans | 29 | 16 / 16 |
| Önlisans | 21 | 11 / 11 |
| Ortaöğretim | 17 | 10 / 11 |
- Gelme olasılığı: %97 (çok yüksek); 38 sınavın 37 tanesinde bu üniteden en az bir soru geldi.
- Beklenen soru: bir sınavda yaklaşık 1,7 (son 5 yıl daha ağır sayılır; kesin tahmin değildir).
- Eğilim: son 5 yılda durağan.
En çok sorulan konular
- Büyük Selçuklular: 22 soru · en son 2026
- Anadolu (Türkiye) Selçukluları: 18 soru · en son 2026
- Türk-İslam kültürü ve uygarlığı: 14 soru · en son 2022
- Türklerin İslamlaşması, Karahanlılar ve Gazneliler: 8 soru · en son 2026
- Beylikler: 5 soru · en son 2024
1. KPSS bu üniteden ne soruyor
2. Türklerin İslamlaşması: Karahanlılar ve Gazneliler
- Talas Savaşı (751): Abbasiler ile Çin arasında; Karluklar Abbasileri destekledi. Türklerin İslamiyet'e geçişini hızlandırdı, kâğıt yapımı İslam dünyasına geçti.
- Karahanlılar: Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti. Türkçeyi resmî dil olarak kullandılar; Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk bu dönemde yazıldı.
- Gazneliler: Sultan Mahmut "sultan" unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı; Hindistan seferleriyle İslamiyet'in Hindistan'da yayılması.
3. Büyük Selçuklular
| Olay | Tarih | Önemi |
|---|---|---|
| Dandanakan | 1040 | Gaznelilere karşı; devletin kuruluşu |
| Pasinler | 1048 | Bizans ile ilk büyük savaş |
| Bağdat'a giriş | 1055 | Tuğrul Bey Abbasi halifesini Büveyhoğullarından kurtardı; İslam dünyasının siyasi liderliği Türklere geçti |
| Malazgirt | 1071 | Alp Arslan; Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı |
| Katvan | 1141 | Sultan Sencer Karahitaylara yenildi; dağılma hızlandı |
Melikşah döneminde vezir Nizamülmülk, Nizamiye medreseleri (ilk düzenli devlet medreseleri) ve Celali takvimi öne çıkar. Nizamülmülk'ün Siyasetname adlı eseri devlet yönetimine dair öğütler içerir.
4. Anadolu (Türkiye) Selçukluları ve beylikler
- Kuruluş: Kutalmışoğlu Süleyman Şah, 1075, başkent İznik.
- I. Kılıç Arslan: I. Haçlı Seferi; başkent Konya'ya taşındı.
- Miryokefalon (1176): II. Kılıç Arslan Bizans'ı yendi; Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.
- Alaeddin Keykubat: devletin en parlak dönemi; kervansaraylar, Sinop ve Alanya ile denizlere açılma.
- Kösedağ (1243): Moğollara yenilgi; Anadolu'da Moğol hâkimiyeti ve beyliklerin doğuşu.
- I. dönem beylikleri: Danişmentliler, Saltuklular, Mengücekliler, Artuklular. II. dönem: Karamanoğulları (Karamanoğlu Mehmet Bey'in 1277'de Türkçeyi resmî dil ilan etmesi), Germiyanoğulları, Karesioğulları vb.
5. Türk-İslam kültürü
- İkta: Toprağın gelirinin hizmet karşılığında askere ya da memura verilmesi; hem asker yetiştirir hem üretimi sürdürür.
- Divan teşkilatı, atabeylik, melik: Şehzadelerin yönetim deneyimi kazanması (melik) ve onları yetiştiren atabeyler.
- Eserler:
| Eser | Yazarı | Akılda tutulacak bilgi |
|---|---|---|
| Kutadgu Bilig | Yusuf Has Hacip | 1069–1070, ilk siyasetname örneği |
| Divanü Lügati't-Türk | Kaşgarlı Mahmut | Araplara Türkçe öğretmek için sözlük |
| Atabetü'l-Hakayık | Edip Ahmet | Ahlak öğütleri |
| Divan-ı Hikmet | Ahmet Yesevi | Tasavvuf, hikmetler |
- Ahilik: Esnaf ve sanatkâr teşkilatı; meslek ahlakı ve kalite denetimi (Ahi Evran).
- Mimari: Kervansaraylar, darüşşifalar, kümbetler ve medreseler.
Akılda tutun
- 1040, 1055, 1071, 1176 ve 1243 bu ünitenin dönüm noktalarıdır.
- İkta ve ahilik kavram sorusu olarak; eserler yazar eşleştirmesi olarak geliyor.
Kendinizi deneyin
1. Türklerin İslamiyet'e geçişini hızlandıran ve kâğıt yapımının İslam dünyasına geçmesine yol açan savaş aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Talas
2. Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluşu kabul edilen savaş aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dandanakan
3. Türkiye Selçuklularının yenilerek Anadolu'nun Moğol egemenliğine girmesine yol açan savaş hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kösedağ
4. Toprağın gelirinin hizmet karşılığında askerlere ve devlet görevlilerine bırakılması uygulamasına ne ad verilir?
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İkta
5. İlk siyasetname örneği sayılan Kutadgu Bilig'in yazarı kimdir?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yusuf Has Hacip
Cevap anahtarı
1-B, 2-D, 3-A, 4-E, 5-C