KPSS'de bu ünite
| Kademe | Soru | Soru gelen sınav |
|---|---|---|
| Lisans | 9 | 8 / 16 |
| Önlisans | 6 | 4 / 11 |
| Ortaöğretim | 9 | 7 / 11 |
- Gelme olasılığı: %50 (orta); 38 sınavın 19 tanesinde bu üniteden en az bir soru geldi.
- Beklenen soru: bir sınavda yaklaşık 0,6 (son 5 yıl daha ağır sayılır; kesin tahmin değildir).
- Eğilim: son 5 yılda durağan.
En çok sorulan konular
- Islahatlar ve ıslahat düşüncesi: 10 soru · en son 2026
- Yönetim, padişahlar ve âyan: 6 soru · en son 2025
- İsyanlar: 5 soru · en son 2026
- Antlaşmalar ve savaşlar: 3 soru · en son 2024
1. KPSS bu üniteden ne soruyor
2. Yönetimdeki değişiklikler
- Ekber ve erşed (I. Ahmet): taht hanedanın en yaşlı ve akıllı üyesine geçer; kardeş katli önlenmeye çalışıldı.
- Kafes usulü: şehzadelerin sancağa çıkmayıp sarayda yetişmesi; yönetim deneyiminin azalması.
- Sadrazamların sık değişmesi, saray kadınlarının yönetime etkisi ve yeniçerilerin siyasete karışması.
3. İsyanlar
- Celali isyanları: Anadolu'da vergi yükü, işsizlik ve tımar düzeninin bozulmasıyla ortaya çıkan isyanlar. Kuyucu Murat Paşa sert biçimde bastırdı.
- İstanbul (yeniçeri) isyanları: ocağın bozulması; II. Osman (Genç Osman) ocağı yenileme girişimi sırasında öldürüldü (1622).
- Eyalet isyanları: Abaza Mehmet Paşa gibi valilerin isyanları.
4. Islahatlar
| Islahatçı | Akılda tutulacak bilgi |
|---|---|
| II. Osman | Yeniçeri ocağını kaldırmayı düşünen ilk padişah |
| IV. Murat | Sert önlemler; Koçi Bey'in risalesi ona sunuldu |
| Tarhuncu Ahmet Paşa | İlk denk bütçe çalışması (1652) |
| Köprülü Mehmet Paşa | Sadrazamlığa şartlı geldi; otoriteyi yeniden kurdu |
Islahatların ortak özelliği: kişilere bağlı, baskı ve şiddete dayalı, eski düzene dönüş amaçlı olmaları; bu yüzden kalıcı olmadılar.
5. Antlaşmalar
- Zitvatorok (1606): Avusturya ile; Avusturya arşidükü Osmanlı padişahına denk sayıldı, Osmanlı'nın Avrupa'daki üstünlüğü sarsılmaya başladı.
- Kasr-ı Şirin (1639): İran ile; bugünkü Türkiye-İran sınırının büyük ölçüde belirlenmesi.
- Bucaş (1672): Lehistan ile; Osmanlı batıda en geniş sınırlarına ulaştı.
- II. Viyana Kuşatması (1683) ve ardından Karlofça (1699): Osmanlı'nın ilk büyük toprak kaybı; duraklamadan gerilemeye geçiş sayılır.
Akılda tutun
- XVII. yüzyıl ıslahatları "Batı'yı örnek almadan, eskiye dönüş" amaçlıdır; XVIII. yüzyıldan itibaren Batı örnek alınır.
- Zitvatorok eşitlik, Kasr-ı Şirin sınır, Karlofça ilk büyük kayıp.
Kendinizi deneyin
1. Avusturya arşidükünün Osmanlı padişahına denk sayıldığı antlaşma hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Zitvatorok
2. Celali isyanlarını sert yöntemlerle bastırmasıyla tanınan sadrazam kimdir?
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kuyucu Murat Paşa
3. Osmanlı Devleti'nin ilk büyük toprak kaybını yaşadığı antlaşma hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karlofça
4. Tahtın hanedanın en yaşlı ve akıllı üyesine geçmesi (ekber ve erşed) usulü hangi padişah döneminde başlamıştır?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) I. Ahmet
5. XVII. yüzyıl Osmanlı ıslahatlarının ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bozulan kurumların eski hâline getirilmeye çalışılması
Cevap anahtarı
1-B, 2-E, 3-A, 4-C, 5-D