Bu bölümde neler var?
XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde padişahın yetkileri adım adım sınırlandı, kanunların üstünlüğü kabul edildi ve halk yönetime katılmaya başladı. Bu bölümde Sened-i İttifak'tan II. Meşrutiyet'e kadar demokratikleşme hareketlerini, bu süreçte ortaya çıkan fikir akımlarını, siyasi partileri ve Osmanlı basınının doğuşunu sınavda en çok sorulan noktalarıyla göreceksiniz.
Her başlığın altındaki ÖSYM'de çıktı kutusu, o konudan 2018–2026 YKS'de (TYT ve AYT) hangi yıl, hangi testte ve kaçıncı soruda soru geldiğini gösterir.
Son yıllarda bu bölümden çıkan sorular
- 2018–2026 arasındaki dokuz YKS'de bu bölümden 2 soru çıktı; ikisi de AYT Tarih-1'in 30. sorusu (2023 ve 2025). 2026'da bu bölümden soru gelmedi.
- 2023'te Kanun-i Esasi'deki bir maddeden yola çıkılarak hangi meclisin kastedildiği (Meclis-i Âyan), 2025'te Sened-i İttifak, Tanzimat, Islahat ve Meşrutiyet süreci soruldu.
- Bu bölümde en önemli beceri, belgeleri sırasıyla ve getirdikleri yeniliklerle ayırt edebilmektir: Hangi belgeyle padişahın yetkisi ilk kez sınırlandı, hangisiyle gayrimüslimlere eşitlik verildi, hangisiyle halk yönetime katıldı?
| Konu | Soru | Hangi sınavlarda? |
|---|---|---|
| Kanun-i Esasi ve meclisler | 1 | 2023 AYT-1 |
| Sened-i İttifak'tan Meşrutiyet'e süreç | 1 | 2025 AYT-1 |
| Partiler, fikir akımları ve basın | 0 | Doğrudan sorulmadı. |
1. Demokratikleşmenin Basamakları
| Belge/gelişme | Tarih | Getirdiği yenilik |
|---|---|---|
| Sened-i İttifak | 1808 | Padişahın yetkileri ilk kez sınırlandırıldı; ayanların varlığı resmen tanındı. |
| Tanzimat Fermanı | 1839 | Padişah, kendi gücünün üstünde kanunun üstünlüğünü kabul etti; herkesin can, mal ve namus güvenliği güvenceye alındı. |
| Islahat Fermanı | 1856 | Gayrimüslimlere Müslümanlarla eşit haklar tanındı. |
| Kanun-i Esasi ve I. Meşrutiyet | 1876 | İlk anayasa ilan edildi; meclis açıldı, halk ilk kez yönetime katıldı. |
| II. Meşrutiyet | 1908 | Anayasa yeniden yürürlüğe girdi; çok partili hayat başladı. |
| 1909 Anayasa değişiklikleri | 1909 | Padişahın yetkileri azaltıldı; hükümet meclise karşı sorumlu hâle geldi. |
2. Sened-i İttifak (1808)
XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren devlet ile halk arasında bağlantıyı sağlayan ayan ve eşraf yerel bir güç olarak ortaya çıktı; devletin sıkıntılarından yararlanarak bölgelerinde güçlerini artırdılar ve aralarındaki ya da devletle yaptıkları mücadeleler düzeni bozdu. II. Mahmut'u tahta çıkaran Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa başkanlığında devlet görevlileri ile İstanbul'a gelen ayanlar arasında yapılan toplantıda 29 Eylül 1808'de bu belge imzalandı.
- Ayanlar padişaha ve padişahın vekili sadrazama bağlılık sözü verdi, bölgelerinden devletin asker toplamasına karşı çıkmayacaklarını kabul etti. Kurallara uymayanlara el birliğiyle müdahale edilecekti.
- Devlet adına modern askerî birlikler kurulacak; yeniçeriler buna karşı çıkarsa ayanlar davet beklemeden isyancıları cezalandırabilecekti.
- Vergi toplamada yolsuzluğa izin verilmeyecek; buna karşılık devlet ayanların fiilî kazanımlarını meşru sayacaktı.
- Önemi: Uygulanamamış olsa da hukuki bakımdan padişahın yetkilerini kısıtlayan ve mutlak otoritesini sınırlandıran ilk belgedir. Ancak halkın değil ayanların haklarını güvenceye aldı; Batı etkisiyle değil iç güç dengesinin sonucu olarak ortaya çıktı. II. Mahmut, merkezî otoriteyi güçlendirdikçe senedi uygulamadı.
3. Tanzimat Fermanı (1839)
II. Mahmut'un taşrada ayanların, merkezde yeniçerilerin gücünü kırarak otoriteyi güçlendirmesi, Tanzimat döneminin temelini oluşturdu. Abdülmecit'in emriyle Sadrazam Koca Hüsrev Paşa başkanlığında Bab-ı Âli'de toplanan Meşveret Meclisi'nde hazırlanan ferman, Hariciye Nazırı Mustafa Reşit Paşa tarafından Gülhane Parkı'nda okundu.
| Nedenleri |
|---|
| Mısır meselesinde Avrupa devletlerinin desteğini kazanmak |
| Avrupa devletlerinin azınlıkları bahane ederek iç işlere karışmasını önlemek |
| Azınlıkların devlete bağlılığını artırmak ve milliyetçilik akımının etkisini azaltmak |
| Maddeler |
|---|
| Bütün halkın can, mal ve namus güvenliği devletin güvencesi altındadır. |
| Vergiler herkesin gelirine göre adil şekilde alınacaktır. |
| Askerlik vatan görevi sayılacak, belirli bir süreyle sınırlandırılacak ve kura ile yapılacaktır. |
| Suçlular açık ve adil mahkemelerde yargılanacak; mahkeme kararı olmadan kimse cezalandırılmayacaktır. |
| Rüşvet ve iltimas yasaklanacaktır. |
- Önemi: Padişah ilk kez kanunların üstünlüğünü kabul etti; bu, anayasal rejim yolunda atılan ilk adımdır. Tanzimat Fermanı ayrıca modernleşmeyi devlet siyaseti hâline getiren resmî bir belgedir. Müsadere kaldırılarak mülkiyet hakkı güvenceye alındı. Bu dönemde bir "Osmanlı milleti" oluşturmayı amaçlayan Osmanlıcılık düşüncesi öne çıktı.
Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerindeki hukuki düzenlemeler
| Kanun | Yıl |
|---|---|
| Ceza Kanunu | 1840 |
| Ticaret Kanunnamesi | 1850 |
| Ticaret-i Bahriye Kanunnamesi | 1853 |
| Arazi Kanunnamesi ve Ceza Kanunnamesi | 1858 |
| Mecelle (medeni hukuk) | 1868 |
| Askerî Ceza Kanunu | 1870 |
4. Islahat Fermanı (1856)
Kırım Savaşı'nın sonunda, Paris Barış Konferansı toplanırken ilan edildi.
- Amacı: Avrupa devletlerinin konferansta azınlık haklarını gerekçe göstererek iç işlere karışmasını önlemek ve İngiltere ile Fransa'nın desteğini sürdürmek.
- Getirdikleri: Gayrimüslimler devlet memuru olabilecek, askerî okullara girebilecek, okul ve hastane açabilecekti. Cizye kaldırıldı; askerlik yapmak istemeyen gayrimüslimlerden bedel alınacaktı. Mahkemelerde şahitlik eşitliği sağlandı; Müslüman ve gayrimüslimler arasındaki davalara karma mahkemeler bakacaktı. Gayrimüslimler il meclislerine katılabilecekti. Yabancılara mülk edinme hakkı tanındı.
- Sonuçları: Gayrimüslimler Müslümanlarla eşit hâle geldi; ancak bazı Müslüman çevrelerde tepkiye yol açtı (Kuleli Vakası). Ferman azınlıklara yönelikti, Müslümanlara yeni bir hak getirmedi; yabancıların etkisiyle hazırlandı. Kendilerini diğer gayrimüslimlerden üstün gören Rumlar da onlarla eşit hâle geldikleri için fermana karşı çıktı. Fermanın Paris Antlaşması'nın bir maddesi olarak anılması onun siyasi nitelikli olduğunu gösterir; bu durum Avrupa devletlerinin iç işlere karışmasının önünü tamamen kapatamadı.
5. Genç Osmanlılar ve Kanun-i Esasi (1876)
- Genç Osmanlılar (Yeni Osmanlılar): Tanzimat aydınları Batı'nın üstünlüğünü halkın geniş özgürlüklerine ve parlamentolu rejimlere bağladı. Namık Kemal, Ziya Paşa, Şinasi ve Ali Suavi gibi aydınlar gizli bir cemiyet kurarak meşrutiyet ve anayasa istedi; fikirlerini gazeteler aracılığıyla yaydı. 1867'de Sadrazam Âli Paşa'yı devirmeyi planladılar; girişim ortaya çıkınca bazı üyeler tutuklandı ya da yurt dışına kaçtı.
- 1876 darbesi: Abdülaziz, Rusya'ya yakın politikası tepki çeken Sadrazam Mahmut Nedim Paşa'yı görevden almak, Mütercim Rüştü Paşa'yı sadrazamlığa, Hüseyin Avni Paşa'yı seraskerliğe, Mithat Paşa'yı Şûra-yı Devlet başkanlığına getirmek zorunda kaldı. Hüseyin Avni Paşa bir darbeyle Abdülaziz'i tahttan indirip V. Murat'ı tahta çıkardı; Abdülaziz kısa süre sonra şüpheli biçimde öldü. Ağustos 1876'da bir fetvayla V. Murat da tahttan indirildi. Mithat Paşa ve arkadaşları, anayasa ilan etmesi şartıyla II. Abdülhamit'i tahta çıkardı. Abdülaziz, devlet adamlarınca görevden alınan ilk padişahtır.
- Kanun-i Esasi, Mithat Paşa başkanlığındaki bir komisyonun Fransa, Belçika ve Prusya anayasalarından esinlenerek hazırladığı metne padişahın da katkısıyla oluşan 119 maddelik bir anayasadır. 23 Aralık 1876'da, Balkan sorunlarını görüşmek için İstanbul'da toplanan Tersane Konferansı sırasında ilan edildi. Amaç, Avrupa devletlerinin iç işlere karışmasını önlemek, azınlıkları devlete bağlamak ve devlet-toplum ilişkisini iyileştirerek devletin Avrupa siyasi sistemine uyumunu sağlamaktı.
| Kanun-i Esasi'nin özellikleri |
|---|
| Yasama yetkisi Meclis-i Umumi'ye verildi. Meclis-i Umumi iki bölümden oluşuyordu: Meclis-i Âyan ve Meclis-i Mebusan. |
| Meclis-i Âyan üyeleri padişah tarafından atanır ve ömür boyu görev yapardı; halkın güvenini kazanmış, devlet hizmetinde bulunmuş, kırk yaşın üzerindeki kişiler arasından seçilirdi. |
| Meclis-i Mebusan üyeleri halk tarafından iki dereceli seçimle, dört yıllığına seçilirdi. |
| Padişahın yetkileri genişti: Bakanları atar ve görevden alır, meclisi açar ve kapatır, kanunları onaylardı. Devletin güvenliğini bozduğu düşünülen kişileri sürgüne gönderebilirdi. |
| Devletin dini İslam, resmî dili Türkçedir. Bütün Osmanlı uyrukları din ve mezhep farkı gözetmeksizin "Osmanlı" sayılır ve kanun önünde eşittir. |
| Temel haklar (kişi dokunulmazlığı, konut dokunulmazlığı, din ve vicdan özgürlüğü, dilekçe hakkı) güvenceye alındı. |
- Önemi: Osmanlı'nın ilk anayasasıdır. Mutlak monarşiden meşruti monarşiye geçildi; halk ilk kez seçimle yönetime katıldı. Ancak meclisin kararları padişahın onayına bağlı olduğu için egemenlik hâlâ padişahtaydı.
- İki dereceli seçim: Seçmenlerin önce mebusları seçecek kişileri belirlediği, sonra bu kişilerin mebusları seçtiği sistemdir. Mebusların halk tarafından seçilmesi Türk tarihinde demokratikleşme yolunda önemli bir adımdır. Daha önce II. Mahmut döneminde ilk muhtarlık 1829'da İstanbul'da kurulmuş, Tanzimat'tan sonraki nizamnamelerle eyalet ve sancaklarda meclisler oluşturulmuştu.
6. I. Meşrutiyet ve İstibdat Dönemi (1876–1908)
- İlk Osmanlı meclisi 1877'de açıldı. Meclis-i Mebusan'da Müslüman ve gayrimüslim mebuslar birlikte yer aldı.
- Mebusların temsil ettikleri ırk ya da dinin temsilcileri gibi davranmaya başlaması üzerine II. Abdülhamit, 93 Harbi'ni (1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı) gerekçe göstererek Kanun-i Esasi'nin kendisine verdiği yetkiye dayanıp 13 Şubat 1878'de meclisi süresiz tatil etti ve anayasayı askıya aldı. Böylece I. Meşrutiyet sona erdi ve otuz yıl sürecek İstibdat Dönemi başladı. Bu dönemde basına sıkı sansür uygulandı.
- Jön Türkler ve İttihat ve Terakki: 1889'da Askerî Tıbbiye'de öğrenciler tarafından gizli bir örgüt (İttihad-ı Osmani) kuruldu; bu örgüt daha sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti adını aldı. Jön Türkler yurt dışında da (Paris, Cenevre) çalışarak meşrutiyetin yeniden ilanını istedi. Mustafa Kemal'in Şam'da kurduğu Vatan ve Hürriyet Cemiyeti de bu dönemdeki gizli örgütlerdendir.
7. II. Meşrutiyet ve 1909 Değişiklikleri
- 1908'de içeride ve dışarıda yaşanan olaylar (İngiltere ile Rusya'nın Makedonya'yı görüştüğü Reval Görüşmesi gibi) üzerine Makedonya'daki İttihatçı subayların (Resneli Niyazi, Enver Bey) ayaklanması sonucunda II. Abdülhamit Kanun-i Esasi'yi yeniden yürürlüğe koydu; II. Meşrutiyet ilan edildi (23 Temmuz 1908). Otuz yıl sonra yeniden yapılan seçimlerle oluşan meclis 275 mebusla 17 Aralık 1908'de açıldı.
- 31 Mart Olayı (1909): Girit ile Bosna-Hersek'in kaybı ve Bulgaristan'ın bağımsızlığı, alaylı subayların tasfiyesi, medrese öğrencilerinin askerlikten muaf olma ayrıcalığının kaldırılması, muhalif gazeteci Hasan Fehmi'nin öldürülmesi ve Ahrar Fırkası ile İttihad-ı Muhammedi Cemiyeti'nin kışkırtmaları sonucunda alaylı askerler ve medrese öğrencileri İstanbul'da meşrutiyet karşıtı bir ayaklanma çıkardı (13 Nisan 1909; Rumi takvimle 31 Mart 1325). Mahmut Şevket Paşa komutasında Selanik'ten gelen Hareket Ordusu isyanı bastırdı (ordunun kurmay başkanı Mustafa Kemal'di). Ardından II. Abdülhamit 27 Nisan 1909'da tahttan indirildi, yerine V. Mehmet Reşat geçti.
- 1909 Anayasa değişiklikleri (21 Ağustos 1909): Padişahın meclisi kapatma ve sürgün yetkileri kaldırıldı ya da sınırlandırıldı; hükümet padişaha değil meclise karşı sorumlu hâle geldi; antlaşmalar meclis onayına bağlandı; siyasi örgütlenme, toplanma ve dernek kurma özgürlüğü tanındı ve Türk demokrasi tarihinde gerçek anlamda siyasi partiler kurulmaya başlandı. Böylece parlamenter sisteme yaklaşıldı.
II. Meşrutiyet'te siyasi hayat
| Parti/olay | Özelliği |
|---|---|
| Ahrar Fırkası (1908) | Osmanlı'nın ilk siyasi partisidir; Prens Sabahattin'in görüşlerini (âdem-i merkeziyet, yani yerinden yönetim ve kişisel girişim) benimsedi. |
| İttihat ve Terakki | Dönemin en güçlü partisi; merkeziyetçi bir yönetimi savundu, zamanla Türkçülüğe yöneldi. |
| Hürriyet ve İtilaf Fırkası (1911) | İttihat ve Terakki'ye karşı muhalefet partilerinin birleşmesiyle kuruldu; Osmanlıcılığı ve yerinden yönetimi savundu. |
| Diğer partiler | Osmanlı Demokrat Fırkası, İttihad-ı Muhammedi Fırkası, Osmanlı Sosyalist Fırkası, Mutedil Hürriyetperveran Fırkası, Islahat-ı Esasiye-i Osmaniye Fırkası, Ahali Fırkası gibi partiler de kuruldu. |
| 1912 seçimleri | Baskı ve hile yapıldığı için "Sopalı Seçimler" olarak anılır. |
| Halaskâr Zabitan (1912) | İttihatçıların sert politikalarını beğenmeyen ve Arnavutluk isyanına gönderilip dağa çıkan muhalif subaylar ("Kurtarıcı Subaylar") hükümete verdikleri muhtırayla Kâmil Paşa başkanlığında yeni bir hükümet kurulmasını sağladı. |
| Bab-ı Âli Baskını (1913) | Kâmil Paşa hükümetinin Edirne'yi Bulgarlara vereceği yönünde halkı galeyana getiren İttihatçılar hükümeti zorla devirdi; I. Dünya Savaşı'nın sonuna (1918) kadar İttihat ve Terakki ülkeyi tek partili bir yönetimle yönetti. |
8. Fikir Akımları
| Akım | Savunduğu görüş | Öne çıkan isimler ve dönem |
|---|---|---|
| Osmanlıcılık | Din ve soy ayrımı yapmadan bütün halkı "Osmanlı" kimliği altında birleştirmek. | Tanzimat dönemi; Genç Osmanlılar |
| İslamcılık (Ümmetçilik) | Bütün Müslümanları halifenin etrafında birleştirmek. | II. Abdülhamit dönemi; Mehmet Akif |
| Türkçülük | Türk milletini ve kültürünü ön plana çıkarmak; dilde, tarihte milliyetçilik. | II. Meşrutiyet dönemi; Ziya Gökalp, Yusuf Akçura |
| Batıcılık | Batı uygarlığını bütünüyle benimsemek. | Abdullah Cevdet, Tevfik Fikret |
| Âdem-i merkeziyet | Yerinden yönetim ve kişisel girişimin desteklenmesi. | Prens Sabahattin |
- Üç Tarz-ı Siyaset (1904): Yusuf Akçura bu makalesinde devleti kurtarmak için üç yolu tartıştı: bir Osmanlı ulusu oluşturmak (Osmanlıcılık), İslamcılığa dayanan bir devlet kurmak ya da ırka dayalı bir Türk siyasi ulusçuluğu oluşturmak (Türkçülük). Türkçülük, Osmanlı Türklerini ve Asya'dan Doğu Avrupa'ya yayılmış Türkleri milliyetle birleştirmeyi amaçladı. Abdülaziz döneminde ortaya çıkan İslamcılığa Avrupalılar Panislamizm dedi; II. Abdülhamit İslamcılığı uygulamaya koydu.
- Osmanlıcılık Balkan Savaşları'nda, İslamcılık I. Dünya Savaşı'nda Arap isyanlarıyla etkisini yitirdi; Türkçülük ise Cumhuriyet'in fikrî temellerinden biri oldu.
9. Basın-Yayın Hayatı
| Yayın | Önemi |
|---|---|
| Takvim-i Vekayi (1831) | İlk resmî Osmanlı gazetesi (II. Mahmut dönemi) |
| Ceride-i Havadis (1840) | Bir İngiliz tarafından çıkarılan, devletten destek alan yarı resmî gazete |
| Tercüman-ı Ahval (1860) | Türkler tarafından çıkarılan ilk özel gazete (Agah Efendi ve Şinasi) |
| Tasvir-i Efkâr (1862) | Şinasi'nin, sonra Namık Kemal'in çıkardığı gazete; meşrutiyet düşüncesinin yayılmasına katkı yaptı. |
| Muhbir ve Hürriyet | Genç Osmanlıların yurt dışında çıkardığı gazeteler |
| Tanin | II. Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki'yi destekleyen gazete |
- Gazeteler, kamuoyunun oluşmasında ve meşrutiyet, vatan, hürriyet gibi düşüncelerin yayılmasında büyük rol oynadı. Bu nedenle İstibdat Dönemi'nde ağır sansür uygulandı.
Kronoloji
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 1808 | Sened-i İttifak |
| 1829 | İstanbul'da ilk muhtarlık |
| 1831 | Takvim-i Vekayi |
| 1839 | Tanzimat Fermanı |
| 1856 | Islahat Fermanı |
| 1860 | Tercüman-ı Ahval |
| 1867 | Yeni Osmanlıların darbe girişimi |
| 1868 | Mecelle |
| 1876 | Abdülaziz'in tahttan indirilmesi; Kanun-i Esasi; I. Meşrutiyet |
| 1877 | İlk Osmanlı meclisinin açılması |
| 1878 | Meclisin tatili; İstibdat Dönemi'nin başlaması |
| 1889 | İttihad-ı Osmani'nin (İttihat ve Terakki) kurulması |
| 1908 | II. Meşrutiyet |
| 1909 | 31 Mart Olayı; anayasa değişiklikleri |
| 1912 | Sopalı Seçimler; Halaskâr Zabitan muhtırası |
| 1913 | Bab-ı Âli Baskını |
Sınavda sorulan "ilk"ler
- Padişahın yetkilerini sınırlandıran ilk belge: Sened-i İttifak (1808)
- Kanun üstünlüğünün ilk kez kabul edilmesi: Tanzimat Fermanı (1839)
- İlk anayasa: Kanun-i Esasi (1876)
- Halkın ilk kez seçimle yönetime katılması: I. Meşrutiyet
- İlk siyasi parti: Ahrar Fırkası (1908)
- İlk resmî gazete: Takvim-i Vekayi (1831)
- Türklerin çıkardığı ilk özel gazete: Tercüman-ı Ahval (1860)
Kavramlar
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Ayan | Taşrada halk ile devlet arasında aracılık yapan, zamanla güçlenen yerel ileri gelenler. |
| Meşrutiyet | Hükümdarın yanında halkın seçtiği bir meclisin bulunduğu yönetim (meşruti monarşi). |
| Kanun-i Esasi | 1876'da ilan edilen ilk Osmanlı anayasası. |
| Meclis-i Âyan | Üyeleri padişah tarafından atanan meclis. |
| Meclis-i Mebusan | Üyeleri halk tarafından seçilen meclis. |
| İstibdat | Baskı yönetimi; 1878–1908 arasındaki dönem. |
| Jön Türkler | Meşrutiyet ve anayasal düzen için mücadele eden aydınlar. |
| Bedel | Askerlik yapmak istemeyen gayrimüslimlerden alınan para. |
| İki dereceli seçim | Seçmenlerin önce mebusları seçecek kişileri, onların da mebusları seçtiği sistem. |
| Darbe | Ordunun ya da siyasi elitlerin örtük ve yasa dışı yöntemlerle hükümeti değiştirmesi. |
Kendinizi deneyin
1. Osmanlı tarihinde padişahın yetkilerini ilk kez sınırlandıran belge aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sened-i İttifak
2. Tanzimat Fermanı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Padişah kanunların üstünlüğünü kabul etmiştir.
3. Kanun-i Esasi'ye göre üyeleri padişah tarafından atanan ve ömür boyu görev yapan meclis aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Meclis-i Âyan
4. Islahat Fermanı'nın ilan edilmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Paris Barış Konferansı'nda Avrupa devletlerinin iç işlere karışmasını önlemek
5. 1909 Anayasa değişikliklerinin sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hükümetin meclise karşı sorumlu hâle gelmesi
6. II. Abdülhamit döneminde devlet politikası olarak öne çıkan fikir akımı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İslamcılık
Cevap anahtarı
1-C · 2-A · 3-B · 4-B · 5-A · 6-C
Kaynak notu
Bu metin, Tarih ÖABT 13. ünite notlarından YKS düzeyine sadeleştirildi; kapsamı ve bilgileri MEB'in (OGM Materyal) TYT-AYT konu özeti kitaplarıyla karşılaştırıldı; bu kitaplardan metin alınmadı, eksik bilgiler kendi cümlelerimle eklendi. Soru bilgileri (yıl, test, soru numarası ve konu), ÖSYM'nin yayımladığı 2018–2026 YKS soru kitapçıklarından derlendi: 2018–2025 soruları için bu kitapçıkları konulara göre sınıflandıran yksprogram.com.tr verilerinden yararlanıldı; 2026 soruları doğrudan resmî kitapçıklardan okundu. Soruların telif hakkı ÖSYM'ye ait olduğu için soru metinleri buraya alınmadı; yalnızca hangi konunun sorulduğu belirtildi. Çıkmış soruları çözmek için ÖSYM'nin sitesindeki (osym.gov.tr) soru kitapçıklarına bakabilirsiniz. "Kendinizi deneyin" bölümündeki sorular bu çalışma için yazıldı.